De hoogvlakte van Omalos en de Gingilos: Xyloskalo, de bovenkant van de Samariakloof en de wandelingen erboven
De hoogvlakte van Omalos is het hooggelegen, vlakke bekken in de Witte Bergen waar de Samariakloof begint. Aan de zuidrand ligt Xyloskalo, de bovenste ingang van de kloof, en vanaf dezelfde parkeerplaats vertrekken de paden naar de Gingilos, een van de populairste bergwandelingen van West-Kreta, en naar de berghut Kallergi. De meeste bezoekers zien Omalos alleen bij zonsopgang vanuit een busraam op weg naar de kloof, maar de hoogvlakte is op zichzelf een bezoek waard: voor een nacht voor de wandeling, voor een tocht naar een top met uitzicht op beide Kretenzische zeeën, of als koele ontsnapping van de kust als de kloof dicht is. Deze gids behandelt de hoogvlakte, Xyloskalo, de wandeling naar de Gingilos, de berghut, hoe je er komt en wanneer je gaat.
Omalos in het kort
- Hoogte. Het UNESCO-project van de regio geeft voor de hoogvlakte van Omalos 1000 m boven zeeniveau, omringd door de Witte Bergen, met Xyloskalo op 1250 m. Andere bronnen wijken af: West-crete.com beschrijft Omalos als de grootste en bekendste hoogvlakte van West-Kreta, ongeveer rond en vlak op zo’n 1100 m, en Wikipedia geeft voor het dorp Omalos een hoogte van 1.041 m.
- Grootte. De hoogvlakte beslaat 15 km².
- Afstand. Het dorp Omalos ligt op de noordoostelijke hoek van de hoogvlakte, 38 km ten zuiden van Chania, en het dorp Omalos ligt ongeveer 5 km van de ingang van de kloof bij Xyloskalo.
- Inwoners. Bij de volkstelling van 2021 had Omalos 22 vaste inwoners.
- Bergen. De hoogste top van de Witte Bergen is de Pachnes, 2.453 m, en er zijn meer dan 30 toppen boven de 2.000 m. Het gebergte telt ongeveer 50 kloven, waarvan Samaria de beroemdste is.
De hoogvlakte
Omalos is een bergbekken met een vlakke bodem, omringd door toppen. Veeteelt is de belangrijkste bezigheid; in de ronde stenen herdershutten, de mitata, worden uitstekende zuivelproducten gemaakt. Het koele klimaat leent zich voor aardappelen, appels en granen, en in de mitata wordt graviera-kaas gemaakt.
Het landschap verandert met de seizoenen. In de winter ligt de hoogvlakte vaak helemaal onder de sneeuw; in het voorjaar staan er talloze bloemen en liggen er seizoensmoerassen. Tegen de zomer, wanneer de kloof open is, is de bodem van de hoogvlakte droog en zijn de omringende toppen kale grijze kalksteen.
De afgelegen ligging heeft de geschiedenis bepaald. Door haar afgelegen, beschutte ligging was de hoogvlakte tijdens de Ottomaanse bezetting een toevluchtsoord voor Kretenzische strijders. Bij de noordelijke toegang tot de hoogvlakte staat het ‘kasteel’ van Hadzimihalis Giannaris, een 19e-eeuwse opstandelingenleider, naast de kapel van Agios Pandeleimon.
Tegenwoordig wonen een paar families het hele jaar op de hoogvlakte om een handvol hotels en taverna’s te runnen, en Omalos is een populair uitje geworden voor mensen van de kust in winterweekenden, voor wandelingen in de sneeuw en lange maaltijden. Een oud stenen muildierpad verbindt Omalos met Agia Eirini in het westen, de weg naar de kloof van Agia Eirini.
Xyloskalo: de bovenkant van de kloof
Aan de zuidkant van de hoogvlakte stijgt de weg naar ongeveer 1230 m bij Xyloskalo, op de rand waar het land in de kloof wegvalt. Het park geeft voor de ingang een hoogte van 1.227 m: de natuurlijke richting is bergaf, van Xyloskalo op 1.227 m naar zeeniveau bij Agia Roumeli. De kleine verschillen tussen bronnen komen door waar elk van hen gemeten heeft.
De naam vertelt het verhaal van de plek. Xyloskalo, ‘houten trap’, is genoemd naar een oude trap van cipressenstammen; het pad, eind 19e eeuw aangelegd door Manousos Koundouros, is 2–2,5 m breed.
Wat je bij Xyloskalo vindt:
- De ingang van het park en de boswachterspost. Er zijn boswachtersposten bij Xyloskalo en bij Agia Roumeli. Bewaar je ticket voor de controle bij de uitgang, zodat de parkwachters weten dat iedereen die naar binnen ging ook weer buiten is.
- Het informatiecentrum. De kloof begint bij Xyloskalo, op een hoogte van 1250 m, waar ook paden naar de omringende toppen zoals de Gingilos vertrekken en waar het informatiecentrum van het park staat. Het informatiecentrum in Omalos, met een tentoonstelling over het beschermde gebied, is gratis te bezoeken.
- Een café en parkeerplaats. Een routepagina op SummitPost vermeldt dat het pad naar de Gingilos net boven de ingang van het park begint, zodat je geen ticket voor de kloof nodig hebt, en dat parkeren daar gratis is.
- Gratis helmen. Bij beide ingangen krijg je gratis een helm; dragen is niet verplicht, maar wordt sterk aangeraden.
Voor de wandeling door de kloof zelf, zie onze wandelgids.
Naar Omalos
Met de bus. KTEL-bussen vertrekken elke dag om 05:00, 07:45 en 08:45 van Chania naar Xyloskalo, en de lijnbus van Chania naar Omalos doet er ongeveer 60 minuten over. Lijnbussen rijden elke ochtend van Chania naar Omalos, maar alleen als de kloof open is, dus buiten het seizoen heb je een auto of taxi nodig. Er vertrekt ook elke dag om 07:00 een bus van Sougia naar Xyloskalo.
Met de auto. Met de auto ligt Xyloskalo ongeveer 1–1,5 uur van Chania, en bij de uitgang kun je de auto niet ophalen. De weg klimt via Lakki: Lakki, met een paar cafés en kleine taverna’s, is het laatste dorp aan de weg naar Omalos. Op heldere dagen heb je onderweg naar boven uitzicht over de noordkust, van Akrotiri en Chania tot de schiereilanden Rodopou en Gramvoussa; stop alleen op een veilige plek. De hoofdwegen de Witte Bergen in lopen vanuit het noorden naar Omalos, met andere toegangen vanuit Sougia en Paleochora in het westen. De gids over de kloof met de auto legt uit hoe je parkeert en na de kloof terug bij je auto komt.
Met een tour. Georganiseerde tours naar Samaria rijden met de touringcar naar Omalos; de volle dagtocht vanuit Chania omvat een touringcar naar Omalos in de Witte Bergen en ontbijt. Zie onze tourpagina.
De wandeling naar de Gingilos
De Gingilos is de grote rotstop die recht boven Xyloskalo oprijst, ten westen van de ingang van de kloof. Het is de best bereikbare bergtop van West-Kreta, omdat het pad direct bij de parkeerplaats begint.
De kwestie van de hoogte. Je ziet twee getallen. West-crete.com geeft voor de top van de Gingilos 1980 m, niet de 2080 m op de borden bij het begin. Veel kaarten en gidsen gebruiken 2080 m; de lokale wandelsite stelt dat de borden fout zijn. Hoe dan ook, het is een echte bergwandeling.
De Gingilos in cijfers
| Start | Xyloskalo, ongeveer 1230 m |
| Totale stijging | iets meer dan 800 m |
| Looptijd | ongeveer 5 tot 6 uur, heen en terug |
| Water | alleen de bron Linoseli |
| Zadel | 1700 m |
| Ticket | geen: het pad begint buiten het hek van het park |
Vanaf Xyloskalo op 1230 m is de totale stijging iets meer dan 800 m, en de wandeling keert langs dezelfde weg terug en duurt in totaal ongeveer 5 tot 6 uur.
De route, stap voor stap
- De haarspeldbochten. Het pad begint naast het café boven de ingang van de kloof en klimt ongeveer 30 minuten zigzaggend omhoog. Achter je opent zich de hoogvlakte van Omalos.
- De traverse. Het pad vlakt af en loopt met de hoogtelijnen mee rond de berg. Onderweg kom je langs eeuwenoude cipressen, een grote rotsboog en hoge rotsnaalden.
- De bron Linoseli. De bron Linoseli, altijd ijskoud, is het enige water onderweg. Vul hier bij.
- Naar het zadel. Boven de boomgrens klimt het pad door rots en puin. Vanaf de bron bereikt het pad in ongeveer 30 tot 45 minuten een zadel op 1700 m. Vanaf het zadel opent het uitzicht zich naar het zuiden over de Libische Zee.
- Naar de top. Van het zadel naar de top duurt het ongeveer 45 tot 60 minuten, over een gemarkeerde route waar je op een paar plekken je handen nodig hebt. Veel wandelaars stoppen bij het zadel; het laatste stuk vraagt meer ervaring.
- Het uitzicht. Vanaf de top zie je Chania en de Egeïsche Zee in het noorden, de Libische Zee en Gavdos in het zuiden, en de Pachnes (2453 m) aan de overkant van de kloof. In het zuiden rijst de Volakias op (2116 m), hoger dan de Gingilos zelf.
Hoe zwaar is het?
Het pad is tot het zadel goed gemarkeerd, maar erg rotsig, en je hebt goede wandelschoenen nodig. Tot het zadel is het een gestage klim en geen klauterpartij; het stuk naar de top is steiler en vraagt voorzichtigheid. De afdaling is lang en zwaar voor de knieën. Op een drukke dag lopen er misschien 50 mensen, zelden meer, dus het is veel rustiger dan de kloof.
Wanneer je de Gingilos beklimt
Op droge paden, meestal sneeuwvrij van eind juni tot eind november, heb je alleen wandelschoenen nodig. In het voorjaar kan er sneeuw liggen op het bovenste deel van het pad, en de route kan gevaarlijk zijn waar ze steile hellingen kruist. Het weer kan plotseling omslaan, meestal vanuit het westen; harde wind en mist boven het zadel zijn gevaarlijk, dus keer dan om. Het alarmnummer is 112.
Wat je meeneemt
- Stevige wandelschoenen of bergschoenen met goede grip.
- Minstens één volle fles vanaf de start, bij Linoseli bijgevuld.
- Een winddichte laag: het zadel en de top kunnen koud en winderig zijn, ook als het op de hoogvlakte warm is.
- Zonnehoed en zonnebrandcrème; boven de bomen is er geen schaduw.
- Eten voor de hele dag: op de berg is niets te koop.
De Kallergi-hut
Ten oosten van de hoogvlakte, op de kam boven de kloof, staat de berghut van de bergsportvereniging van Chania. De Griekse bergsportvereniging van Chania geeft voor de Kallergi-hut een hoogte van 1.680 m, met plaats voor 50 mensen. De UNESCO-pagina van de regio geeft voor de hut 1650 m, gebouwd in 1970, met plaats voor 45 mensen.
- Erheen. Je bereikt de hut met de auto vanuit Omalos over een onverharde weg van 5 km, of met een wandeling van 1,5 uur vanaf Xyloskalo, aangeraden van april tot oktober.
- Openingstijden. De hut is het hele jaar in het weekend open, en op andere dagen op afspraak.
- Het uitzicht. Vanaf de hut zie je de Samariakloof, de Libische Zee en de toppen Gingilos, Volakias, Melidaou en Pachnes.
- De paden. De hut staat boven Omalos aan de Europese E4-wandelroutes, met uitzicht over de Samariakloof.
De wandeling naar Kallergi is een goed alternatief van een halve dag voor de Gingilos: minder klimmen, een duidelijk doel en een uitzicht recht de kloof in.
Andere wandelingen vanaf de hoogvlakte
- De eerste kilometers van de kloof. Je kunt ook maar een paar kilometer vanaf Xyloskalo naar binnen lopen, maar de terugweg is vermoeiend omdat het pad steil is. Na 13:00 mogen bezoekers alleen de eerste 2 km vanaf een van beide ingangen lopen.
- Langere bergroutes. Het is een startpunt voor langere wandelingen richting Kallergi en naar de toppen van de Gingilos en de Psilafi. Die vragen bergervaring, kaarten en stabiel weer.
- Rond de hoogvlakte. De vlakke bodem van Omalos loopt makkelijk, met herdershutten en weidse uitzichten op de toppen, en is een rustige avondwandeling als je er overnacht.
Hoe de hoogvlakte en de kloof bij elkaar horen
Sta je bij Xyloskalo, dan kijk je in het begin van een lange kloof die door de bergen naar het zuiden loopt, tot aan zee. De kloof is uitgesleten door een kleine rivier tussen de Witte Bergen en de berg Volakias, en de top die je vanaf de Gingilos in het zuiden ziet, is diezelfde Volakias. De 18 km die soms genoemd wordt, is de afstand van het dorp Omalos naar Agia Roumeli; de wandeling vanaf het hek zelf is ongeveer 16 km.
Het park om je heen is naar Griekse maatstaven oud. De kloof werd in 1962 een nationaal park, vooral als toevluchtsoord voor de zeldzame kri-kri, de Kretenzische wilde geit, en UNESCO heeft de kloof aangewezen als biosfeerreservaat. In datzelfde jaar werd het dorp Samaria, in de kloof, door zijn laatste bewoners verlaten; het dorp en de kloof zijn genoemd naar de oude kerk Ossia Maria. De hoogvlakte, met haar herders en zomerakkers, geeft je een idee van hoe mensen vóór het park in deze bergen leefden.
Een voorbeelddag op de hoogvlakte
Heb je een auto, of blijf je slapen, dan vult Omalos een hele dag zonder dat je de kloof in gaat:
- Vroeg in de ochtend. Kijk hoe de eerste wandelaars aan de haarspeldbochten van Xyloskalo beginnen, en begin dan aan het pad naar de Gingilos zolang de lucht nog koel is.
- Halverwege de ochtend. Vul je fles bij Linoseli en klim naar het zadel voor het eerste uitzicht op de Libische Zee.
- Eind van de ochtend. Ga door naar de top als je je zeker voelt op rots, of keer om bij het zadel.
- Middag. Lunch in een taverna op de hoogvlakte, en bezoek daarna het gratis informatiecentrum om meer te leren over de planten en dieren van het park.
- Avond. Een korte wandeling over de vlakke bodem van de hoogvlakte als het licht verdwijnt, en vroeg naar bed als je de volgende dag de kloof loopt.
Veilig in de bergen
De bergen rond Omalos zijn hoger en meer blootgesteld dan de kloof, en hulp is verder weg. Een paar regels:
- Vertel iemand je plan, en wanneer je terug denkt te zijn.
- Keer op tijd om als de wolken zakken of de wind aantrekt; het stuk naar de top van de Gingilos is geen plek om in de mist te zijn.
- Verlaat de gemarkeerde route niet om af te snijden, vooral niet op de terugweg.
- Neem meer water mee dan je denkt, want Linoseli is de enige bron.
- Sla het alarmnummer op: het alarmnummer is 112.
Overnachten op de hoogvlakte
Om de vroege ochtendbus te vermijden kun je de nacht ervoor in een hotel in Omalos slapen. Er zijn weinig kamers en ze zijn eenvoudig, en in de zomer lopen ze vol met wandelaars, dus boek vooruit. Op de hoogvlakte slapen betekent dat je bij het hek kunt staan als het opengaat, vóór de bussen en touringcars. Onze gids over waar je verblijft vergelijkt Omalos met Chania en de zuidkust.
Wanneer je naar Omalos gaat
- Mei en juni. De kloof is open, de hoogvlakte is groen en op de hellingen eromheen staan bloemen.
- Juli en augustus. De hoogvlakte blijft koeler dan de kust, wat haar een prettige plek maakt om voor de wandeling te slapen. De Gingilos is meestal sneeuwvrij.
- September en oktober. Heldere herfstdagen zijn ideaal voor de Gingilos en Kallergi; let op de eerste stormen. De kloof kan een dag of langer dichtgaan als er regen of een hittegolf wordt verwacht; daarover wordt de dag ervoor beslist.
- November tot en met april. De kloof is dicht en de bussen rijden niet, maar de hoogvlakte is een winterbestemming voor de lokale bevolking, met sneeuw op de toppen en soms op de hoogvlakte zelf.
Bekijk onze weerpagina voor de verwachting bij Xyloskalo, en de gids over de beste tijd om te gaan voor het seizoen van de kloof.
Omalos combineren met de kloof
- Een nacht op de hoogvlakte, de kloof de dag erna. De klassieke combinatie: kom ‘s middags aan, loop naar Kallergi of rond de hoogvlakte, slaap, en loop bij de opening de kloof in.
- De ene dag de Gingilos, de volgende dag de kloof. Fitte wandelaars kunnen op de eerste dag de Gingilos beklimmen en op de tweede dag de kloof lopen, vanaf dezelfde uitvalsbasis.
- Een dag op de hoogvlakte als de kloof dicht is. Sluit het park de kloof door het weer, dan kan Omalos nog steeds een mooi dagje uit zijn, maar klim niet hoog bij storm of harde wind.
Veelgestelde vragen
Hoe hoog ligt de hoogvlakte van Omalos? Bronnen geven tussen 1000 m en ongeveer 1100 m voor de bodem van de hoogvlakte, en ongeveer 1230 m tot 1250 m voor Xyloskalo aan de rand.
Heb ik een ticket nodig voor de Gingilos? Nee. Het pad begint net boven de ingang van het park, buiten de kloof.
Hoe lang duurt de Gingilos? Ongeveer 5 tot 6 uur heen en terug, met iets meer dan 800 m stijging.
Is er water op de Gingilos? Alleen bij de bron Linoseli, halverwege. Neem genoeg mee voor de hele dag.
Kan ik in Omalos slapen? Ja, in een paar familiehotels en kamers op de hoogvlakte. Boek in de zomer vooruit.
Is de Kallergi-hut elke dag open? Ze is het hele jaar in het weekend open, en op andere dagen op afspraak met de vereniging.
Kan ik Omalos in de winter bezoeken? Ja, met de auto, maar de kloof is dicht en de hoogvlakte kan onder de sneeuw liggen.